Zie nog voor bijzonderheden over de grootte der schepen, het aantal koppen en de herkomst der leiders: het journaal, gehouden op de Zeeland door stuurman Grummaert (Inventaris n°. 54).

Deze vernoeming is dus geschied vóór het tot stand komen van de Vereenigde Compagnie te Amsterdam. Daarmede vervalt de grond voor het door De Jonge, Opkomst I, p. 108, uitgesproken vermoeden, dat de namen zouden zijn gegeven ter eere van het geld, door kooplieden van het Noorderkwartier (speciaal West-Friesland) in de Vereenigde Compagnie gestoken.

De Jonge, Opkomst I, p. 107, geeft slechts de namen van 19 Bewindhebbers.

Door eene verkeerde lezing dezer plaats deelt Van Brakel, Hollandsche Handelscompagnieën, p. 3, noot 1, mede dat de bewindhebbers der Nieuwe Brabantsche Compagnie in de vloot onder Wolphert Hermansz. f 42.000 (twee en veertig duizend gulden) riskeerden.

Algemeen Rijksarchief, Veslagen, 1893. Aanwinsten n°. 29a (aangekocht van Martinus Nijhoff).

N.B. op dezen brief heeft bewindhebber Reynier Pauw aangeteekend: ontfangen den 17 Mertii 1604. In den Lade n°. 11.

In zijn brief aan Bewindhebbers van 13 Juli 1602 maakt Heemskerck melding van brieven, gevonden in een Portugeesch fregat, door het vice-admiraalschip Alkmaar aangehaald te Jortan kort voor 25 Juni.

Montalegre's brief met vertaling en de kaart zijn gepubliceerd door P.A. Leupe in de Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië, Derde Reeks, Deel II (1876).

1601 oktober 15.

Zie behalve den brief van Jacob Heemskerck aan Bewindhebberen d.d. 13 Juli 1602 eveneens de resolutie van den Breeden Scheepsraad, gehouden op de Gelderland onder den admiraal Wolphert Hermansz. 22 April 1602.

Het past hier melding te maken van de Informacie van diverse landen ende Eylanden gelegen naer Oostindien om aldaer bequaemelijck te handelen ende wat coopmanschap daer valt, welk stuk in afschrift bewaard is gebleeven in het archief van de Kamer Zeeland der V.O.I. Compagnie. In een Register van Artikelbrieven en instructiën met bijbehoorende stukken 1602-1604 staat de Informacie ingeschreven bij de papieren, medegegeven aan de vloot, einde 1603 onder admiraal Steven van der Haghen uitgezeild. In een ander aldaar geregistreerd stuk wordt onder de medegegeven papieren genoemd Stalpaert's memorie. De Informacie, die vele gegevens bevat van iemand, die lang op Banda vertoefde, is dus hoogstwaarschijnlijk geredigeerd door Augustijn Stalpart van der Wiele.

Het stuk is gepubliceerd bij: Rouffaer en Juynboll. De Batikkunst in Nederl.-Indië en hare Geschiedenis, Bijlage III; fragmentarisch is het uitgegeven bij De Jonge, Opkomst III, p. 149, 163.

Zie: Verhael van de Reyse in de Oost-Indien onder Wybrandt van Waerwyck, pg. 66 (in: Begin ende Voortgang van de V.N.G.O.I.C., deel I).

Hetgeen medegedeeld wordt door De Jonge, Opkomst II, p. 465, is niet geheel juist. Zie betreffende de schepen op 19 November 1600 en 14 Januari 1601: het reisjournaal gehouden op De Morgenster en den brief van Cornelis Eemskerck, November-December 1600 (behoorend tot de stukken betreffende de vierde voyage).

¹) Hetgeen medegedeeld wordt door De Jonge. OpkomstII, p. 465, is niet geheel juist. Zie betreffende de schepen op 19 november 1600 en 14 januari 1601: het reisjournaal gehouden op De Morgenster en den brief van Cornelis van Heemskerck november-december 1600 (behoorende tot de stukken betreffende de vierde voyage).

De vice-admiraal onderteekende zich in de stukken der eerste en der tweede voyage, welke hij medemaakte: Cornelis van Eemskerck (in latijnsche letter). In November 1599 wijzigt hij zijn naamteekening in Cornelis Heemskerck (in latijnsche letter), in December 1599 schrijft hij zich eveneens aldus in nederduitschen letter. In November 1600 luidt zijne onderteekening: Cornelis van Heemskerck (in nederduitsche letter); in December 1600 en September 1601 blijkt hij tot zijne oorspronkelijke naamteekening Cornelis van Eemskerck (in latijnsche letter) te zijn teruggekeerd. In aanteekeningen gepubliceerd door J.W. IJzerman in Tijdschrift Koninkl. Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap, Tweede Serie, deel XXIX (1921), hheeft deze opgehelderd de verwarring van Cornelis Hendricxz. Heemskerck (broeder van Jacob Heemskerck) met Cornelis van Eemskerck.

Vermoedelijk is ook Groensbergen op dit schip medegekomen naar Bantam; wij vernemen althans, dat hij aldaar April 1604 is komen te overlijden.

Zie den brief van Claes Gaeff uit Bantam 27 November 1602 (Inv.n°. 138).

Zie de brieven uit Ternate van Franck van der Does 22 September 1602 en Christiaen Adriaensz. den Dorst 21 September 1602 (Inv.nos. 72 en 124).

Zie de brieven uit Bantam van Claes Gaeff 27 November 1602 en Rochus Pietersz. 21 November 1602 (Inv.nos. 138 en 128).

Het Reisjournaal van Joris van Spilbergen maakt op 29 November 1603 melding van een ontmoeting bij St.Helena met een boot de Jager onder den koopman Willem Verhaghen; blijkbaar is het jacht de Wachter bedoeld.

Zie het Journaal der Voyage onder Van Warwijck, p. 55 (uitgave in: Begin ende Voortgang van de V.N.G.O.I.C.).

Zie over de Witte Leeuw en Alkmaar, o.a.: R. Fruin, Een onuitgegeven werk van Hugo de Groot (Verspreide Geschriften III), benevens de stukken in archief Staten-Generaal, Loketkas Processen n°. 21.

Zie de verbalen, gedrukt bij: De Jonge, Opkomst II, p. 484, p. 491.

In de opgave, gedrukt bij: De Jonge, Opkomst I, p. 119, moet de naam Everard van Schoonhoven gewijzigd worden in Gherart van S.

De copie-missieve uit Guseratte van 20 April 1602 is gedrukt bij: De Jonge, Opkomst II, p. 495.

De brief, in Spaanschen text geschreven, is in fac-simile uitgegeven bij: J.E. Banck, Atchin's Verheffing en Val (1873), alwaar ook eene vertaling gegeven wordt. Deze vertaling is overgenomen uit: J.J.F. Wap, Het Gezantschap van den Sultan van Achin 1602 aan Prins Maurits (1862). De op den brief aangebrachte tjap van den koning van Atchin is in fac-simile gepubliceerd bij G.P. Rouffaer, De Hindostansche Oorsprong van het "Negenvoudig" Sultanszegel van Atjeh (Bijdragen Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederl.-Indië, deel 59 (1906)).

Het Algemeen Rijksarchief bezit bovendien een afzonderlijk fac-simile van den brief, in 1873 aan die instelling aangeboden door de firma Smulders en opgenomen in de verzameling Koloniale Aanwinsten onder n°. 138 B.

Dit stuk is als Aanwinst 1888, n°. 13b, verworven door schenking van mr. C.P. Pahud de Mortanges. In de lijst van aanwinsten, opgenomen in het gedrukte Jaarverslag van het Rijksarchief te 's-Gravenhage, is foutief Hendrick Anthonisz. als kapitein vermeld.

Opgenomen in de verzameling Koloniale Aanwinsten onder 212*.

Zie betreffende Gerrit Bicker en de uitreeding naar Rio de la Plata: J.W. IJzerman, Journaal van de Reis naar Zuid-Amerika 1598-1601 door Hendrik Ottsen (Werken uitgegeven door de Linschoten Vereeniging XVI).

Betreffende de overbrenging uit Middelburg komt eene aanteekening voor, die bijgevoegd is in het exemplaar van den Inventaris van het Koloniaal archief te Amsterdam door P.L. de Munnick, dat in 1829 aan den Minister van Koloniën is toegezonden en behoort bij diens verbaal van 24 December 1829, n°. 104.