Inventaris van de archieven van de Compagnieën op Oost-Indië, 1594-1603
Compagnieën op Oost-Indië

Beschrijving van de archiefbestanddelen

I.   Compagnieën te Amsterdam.

C.   De Nieuwe Brabantsche Compagnie (1599).
Te Amsterdam werd in het jaar 1599 voornamelijk door enkele naar deze stad uitgeweken Zuidnederlandsche kooplieden eene maatschappij opgericht, die bekend kwam te staan als de Nieuwe Brabantsche Compagnie ¹).
In december 1599 vertrokken voor deze Compagnie vier schepen naar Indië: Nederland (admiraal Pieter Both), Verenigde Landen of Vereenigde Provinciën (vice-admiraal Paulus van Caerden), Nassau en Hof van Holland. Deze schepen kwamen in augustus 1600 voor Bantam aan. Het admiraalschip en de Nassau keerden in januari 1601 naar het moederland terug in vereeniging met drie schepen onder admiraal Steven van den Haghen (derde voyage der Oude O. I. Compagnie te Amsterdam) en twee van de vierde voyage dezer Compagnie onder admiraal Jacob Wilckens.
Paulus van Caerden was in augustus 1600 als admiraal over de twee schepen Vereenigde Landen en Hof van Holland naar Sumatra vetrokken. Van 21 november 1600 tot 21 januari 1601 verbleven deze schepen voor Atjeh. Op 19 maart 1601 waren zij wederom te bantam; vandaar gingen de twee schepen op 19 april 1601 naar het vaderland zel, waar zij oktober 1601 aankwamen.
De Nieuwe Brabantsche Compagnie bracht in het jaar 1600 wederom eene uitreeding in zee; 28 juni 1600 zeilden naar Indië de Zwarte Arent en de Witte Arent.
De twee schepen kwamen einde juli 1601 voor Sumatra. Toen aldaar te Ticou op 10 augustus de oppercommies Cornelis Pietersz. o.a. vergezeld door den commies Guiljaume Senescal (die als leiders der commercie worden genoemd) voor den handel aan land waren gegaan, werden zij met de hunnen gevangen genomen. De beiden schepen zeilden nog dezelfde maand augustus 1601 naar Bantam: niet lang daarna vertrokken de Zwarte Arent en de Witte Arent in vereeniging met de Dordrecht onder Cornelis van Foreest (van de vierde voyage der Oude Compagnie) naar Nederland.
Bij het archief der V.O.I. Compagnie ter Kamer Aamsterdam zijn er een tweetal stukken bewaard gebleven, die de uitreedingen der Nieuwe Brabantsche Compagnie betreffen. Het scheen mij geoorloofd, ze te behandelen als deel uitmakend van het archief dezer Compagnie: voor de Nieuwe Brabantsche Compagnie (der oorspronkelijke participanten) zullen toch, nadat de deelnemers zich met de Oude Compagnie te Amsterdam vereenigd hadden, de sindsdien ontvangen of opgemaakte bescheiden betreffende hare twee uitreedingen als haar toebehoorend afgezonderd zijn gehouden.
Uit het archief der Nieuwe Brabantsche Compagnie is voorts geacht afkomstig te zijn uit het stuk, hierna beschreven onder nº. 172, door het Rijksarchief uit particulier bezit verkregen.
171
Copie-brief van Paulus van Caerden c.s. aan generaal Pieter Both en diens Raad, geschreven voor Priaman.
1600 september 10.
1 stuk
172
Copie (concept?) van den Arabische text van het contract, gesloten tusschen Paulus van Caerden en den Sabandhar van Atjeh over koop en levering van peper.
1600 december 28.
1 stuk
N.B. In dorso gemerkt: "Copie int Maleys van t ......... van Pouwels van Caerden" (blijkbaar heeft er het woord contract gestaan). De inhoud van het contract van 28 December 1600 is te vinden in het Contractboek der Vereenigde O.I. Compagnie 1596-1662 (Archief ter Kamer Amsterdam V.O.I.C.); deze inhoud is gedrukt bij: Heeres, Corpus Dilplomaticum Neerlando-Indicum, Deel I (1596-1650), p. 19.
Het hier beschreven stuk is aan het Algemeen Rijksarchief geschonken door de familie Van Foreest in 1902 ( Verslagen 1902, Aanwinsten nº. XXVII).
173
Specificatie van penningen en koopmansgoederen, geleverd aan den koning van Atjeh door vice-admiraal Paulus van Caerden wegens koop van peper, benevens van koopmanschappen, door Van Caerden bij zijn vertrek achtergelaten en door den koning aangeslagen. Opgave van goederen, te Tico in Sumatra genomen van de schepen der Nieuwe Compagnie de Zwarte Arent en de Witte Arent en overgebracht naar Atjeh 1601 augustus.
1600 december 29 - 1601 januari 12.
1 stuk